ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ (De-Addiction Centre) ਇੱਕ ਐਸੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਤ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਮਰੀਜ਼-ਕੇਂਦਰਿਤ ਅਤੇ ਨਿਯਮਬੱਧ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਬੇਚੈਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਰੀਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੂਟੀਨ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਇਸ ਬਲੌਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਦਿਨਚਰੀ (Daily Routine) ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗੇ — ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਰਾਤ ਤੱਕ।
ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਬਹੁਤ discipline ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ lifestyle, routine, sleep cycle ਅਤੇ mental health ਬਹੁਤ ਗੜਬੜ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸलिए ਇੱਕ fix routine ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਭਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

1. ਸਵੇਰ 5:30 AM – 6:00 AM: ਸਵੇਰ ਦੀ ਘੰਟੀ ਅਤੇ ਉਠਣਾ

ਅਧਿਕਤਰ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ 5:30 ਤੋਂ 6 ਵਜੇ ਤੱਕ ਸਭ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:

• ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ fresh start ਦੇਣਾ
• ਸਰੀਰ ਦੇ biological clock ਨੂੰ reset ਕਰਨਾ
• Lazy lifestyle ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ

ਇਸ ਸਮੇਂ staff ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ wellbeing ਦੀ ਜਾਂਚ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਕਿਸੇ ਨੂੰ withdrawal symptom ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੀਂਦ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।

2. ਸਵੇਰ 6:00 AM – 7:00 AM: ਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ

ਦੇਰ ਤੱਕ ਸੋਣਾ ਅਤੇ ਨਸ਼ਾ — ਦੋਵੇਂ ਦਿਮਾਗ ’ਤੇ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਸਵੇਰ ਯੋਗ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਅਤੇ breathing exercises ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।

ਇਸ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ:

• Anulom–Vilom
• Kapalbhati
• Bhastrika
• Surya Namaskar
• Meditation
• Deep Breathing

ਫਾਇਦੇ:

• Anxiety ਘਟਦੀ ਹੈ
• Cravings ਕੰਟਰੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
• Mental clarity ਆਉਂਦੀ ਹੈ
• Stress ਘਟਦਾ ਹੈ
• Blood circulation ਸੁਧਰਦਾ ਹੈ

ਯੋਗ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਇਲਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

3. ਸਵੇਰ 7:00 AM – 8:00 AM: ਹਲਕਾ ਨਾਸ਼ਤਾ

Satvik Breakfast ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

• Dalia
• Poha
• Khichdi
• Fruits
• Milk
• Herbal Tea

ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ oily ਜਾਂ junk food ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ liver ਅਤੇ mind health ’ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

4. 8:00 AM – 9:00 AM: ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸ਼ਾਵਰ

ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਿਸਤਰਾ, ਕਮਰਾ ਅਤੇ ਵਾਰਡ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਲ discipline ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁੱਚਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।

Daily Bath Compulsory ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ:

• Fresh mind ਬਣਦਾ ਹੈ
• Energy level ਵਧਦਾ ਹੈ
• Depression ਘਟਦਾ ਹੈ

ਇਹ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਦਮ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।

5. 9:00 AM – 11:00 AM: Counselling Sessions

ਇਹ ਦੋ ਘੰਟੇ ਇਲਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Types of Counselling:

a) Individual Counselling

ਮਰੀਜ਼ ਆਪਣੀ personal problems, triggers, emotions, past trauma ਬਾਰੇ ਕੌਂਸਲਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

b) Behavioural Therapy

ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

• Cravings ਕਿਵੇਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨੀਆਂ
• Guilt ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਕਰਨੀ
• Negative thoughts ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਣੇ

c) Cognitive Therapy

ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੋਚਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

d) Family Counselling

ਸਪਤਾਹ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਮਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਇਕੱਠੇ Counselling ਕਰਦੇ ਹਨ।

e) Motivational Therapy

ਮਰੀਜ਼ ਦੇ confidence ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ relapse ਨਾ ਕਰੇ।

6. 11:00 AM – 12:00 PM: Group Therapy Session

Group Therapy ਵਿੱਚ 15–20 ਮਰੀਜ਼ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ struggle share ਕਰਦੇ ਹਨ।

Benefits:

• ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ
• ਇੱਕ–ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ
• Motivation ਵਧਦਾ ਹੈ
• Emotional relief ਮਿਲਦਾ ਹੈ

Group therapy relapse prevention ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।

7. 12:00 PM – 1:00 PM: Lunch Break

ਇਸ ਸਮੇਂ Satvik Lunch ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

• Roti
• Dal
• Rice
• Sabzi
• Salad

ਇਹ diet ਸਰੀਰ ਨੂੰ detox ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ liver ਨੂੰ repair ਕਰਦੀ ਹੈ।

8. 1:00 PM – 2:00 PM: Rest Time

ਮਰੀਜ਼ਾਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Rest is part of recovery — ਕਿਉਂਕਿ withdrawal ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਥੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

9. 2:00 PM – 3:00 PM: Educational / Awareness Classes

ਇਸ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ:

• Addiction ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈ
• ਬ੍ਰੇਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
• Relapse triggers ਕੀ ਹਨ
• Craving ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ
• Anger management
• Stress control techniques

ਇਹ knowledge future relapse prevention ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

10. 3:00 PM – 4:00 PM: Ayurvedic / Medical Treatment

ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:

• Ayurvedic Kadha
• Detoxifying drops
• Liver recovery medicine
• Withdrawal control herbs
• Multivitamins
• Anxiety control herbs
• Sleep improvement formulations

ਕਈ ਕੇਂਦਰ ਇਸ ਸਮੇਂ Panchakarma Therapy ਵੀ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ:

• Shirodhara
• Abhyanga
• Nasyam
• Virechana

ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ heal ਕਰਦੇ ਹਨ।

11. 4:00 PM – 5:00 PM: Recreation Time

ਮਰੀਜ਼ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ:

• Indoor games
• Music therapy
• Reading
• Painting
• Gardening
• Outdoor walk

ਇਹ relaxation ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ mental health ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

12. 5:00 PM – 6:00 PM: Evening Tea + General Discussion

ਮਰੀਜ਼ Herbal tea ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀ liver ਦੇ ਲਈ beneficial ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
General discussion ਵਿੱਚ:

• Today’s progress
• Positive moments
• Problems faced
• Motivation sharing

ਇਹ mental awareness ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

13. 6:00 PM – 7:00 PM: Evening Meditation

ਸ਼ਾਮ ਦੀ Meditation anxiety, restlessness ਅਤੇ craving ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:

• Om Chanting
• Guided Meditation
• Deep Relaxation Therapy

14. 7:00 PM – 8:00 PM: Dinner

Dinner ਹਲਕਾ ਅਤੇ satvik ਹੁੰਦਾ ਹੈ:

• Khichdi
• Dal
• Sabzi
• Curd

Dinner ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਰੀਜ਼ ਟਹਿਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਪਚਨ ਠੀਕ ਰਹੇ।

15. 8:00 PM – 9:00 PM: Night Reflection Activity

ਮਰੀਜ਼ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ:

• ਦਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ
• ਸੰਘਰਸ਼
• Thought pattern
• Goals
• Positive changes

ਇੱਕ notebook ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।
ਇਸਨੂੰ Self Healing Diary ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

16. 9:00 PM – 9:30 PM: Final Wellness Check

Staff ਮਰੀਜ਼ ਦੀ night health check ਕਰਦਾ ਹੈ:

• Withdrawal symptoms
• Anxiety level
• Body vitals
• Craving
• Medication need

ਇਹ check ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੋ ਸਕੇ।

17. 10:00 PM: Lights Off – Sleep Time

ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ early sleep compulsory ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ:

• Brain healing ਹੋਦੀ ਹੈ
• Depression ਘਟਦਾ ਹੈ
• Craving control ਹੁੰਦੀ ਹੈ
• Body repair process ਚਲਦੀ ਹੈ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਦਿਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੂਟੀਨ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ?

ਇਹ routine ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ:

• Self discipline
• Time management
• Body–mind balance
• Craving control
• Anger control
• Responsible living
• Healthy lifestyle

ਇਹ routine ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਗਲਤ lifestyle ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਰੂਟੀਨ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ’ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਸਰ ਕਰਦੀ ਹੈ?

• Dopamine level stable ਕਰਦਾ ਹੈ
• Stress hormones ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ
• Positive mindset ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ
• Motivation ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ
• Relapse chances ਬਹੁਤ ਘਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ

Conclusion — ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਦਿਨ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ

ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ routine ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣ–ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ routine:

• ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ
• ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ
• Willpower ਨੂੰ ਬਢਾਉਂਦਾ
• ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਤ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ
• ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ healthy life ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।